Lofttúða sem gefur frá sér kulda er eðlilegur hluti af vélrænu loftræstikerfi heimilisins. Hlutverk hennar er að draga inn ferskt utandyraloft til að koma í stað lofts sem viftur á baðherbergjum eða í eldhúsum sjúga út. Þetta tryggir jafnvægi í loftflæði, kemur í veg fyrir rakasöfnun og viðheldur heilbrigðum loftgæðum.

Hlutverk og virkni loftræstikerfisins

Margir Íslendingar kannast við fyrirbærið: köld lofttúða í horni stofunnar eða svefnherbergisins sem virðist blása stöðugum, köldum straumi, sérstaklega yfir vetrarmánuðina. Fyrstu viðbrögð eru oft að reyna að loka fyrir hana eða setja eitthvað í veg fyrir blásturinn. Til að skilja hvers vegna þetta er ekki góð hugmynd er nauðsynlegt að skilja tilganginn á bak við þessar lofttúður, sem eru lykilhluti í nútíma jafnvægisloftræstingu.

Í flestum nýlegum byggingum er komið fyrir vélrænu loftræstikerfi sem hefur tvö meginhlutverk:

  1. Útsog: Öflugar viftur, yfirleitt staðsettar á baðherbergjum, í þvottahúsum og eldhúsum, sjúga notað og rakt loft út úr íbúðinni. Þetta kemur í veg fyrir að raki frá sturtum og matargerð safnist upp og valdi myglu og öðrum skemmdum.
  2. Aðsog: Til að kerfið virki rétt þarf loftið sem sogast út að koma aftur inn einhvers staðar frá. Það er þar sem lofttúðurnar koma til sögunnar. Þær eru hannaðar sem stýrður inntakspunktur fyrir ferskt utandyraloft.

Þetta samspil útsogs og aðsogs skapar jafnvægi í loftflæði. Ef lofttúðunni (aðsoginu) er lokað heldur útsogsviftan samt áfram að reyna að draga loft út. Þá myndast undirþrýstingur í íbúðinni og loftið leitar sér annarra leiða inn, til dæmis meðfram gluggum, í gegnum rifur á húsinu eða jafnvel upp úr niðurföllum, sem getur borið með sér óæskilega lykt.

Af hverju er loftið sem kemur inn kalt?

Skýringin er einföld: loftið sem kemur inn um túðuna er utandyraloft. Á Íslandi er útihitastig stóran hluta ársins töluvert lægra en herbergishiti. Kerfið er ekki hannað til að hita loftið sem kemur inn, heldur einungis til að tryggja stöðuga endurnýjun á lofti. Hlutverk hitakerfis heimilisins (ofna eða gólfhita) er síðan að vinna á móti þessu kalda lofti og viðhalda þægilegu hitastigi.

Þótt þetta kunni að virðast óhagkvæmt er það mun betri lausn en óstýrðir lekar og sprungur í eldri húsum, þar sem kalt loft smýgur inn víðsvegar. Með stýrðu aðsogi er hægt að tryggja rétt loftmagn og viðhalda heilbrigðu innilofti lausu við of háan styrk koltvísýrings (CO₂), raka og annarra mengunarefna.

Hvað er til ráða ef blásturinn er of mikill?

Þrátt fyrir að ekki sé hægt eða æskilegt að loka alveg fyrir lofttúðuna eru til leiðir til að draga úr óþægindum ef blásturinn er of kaldur eða sterkur. Það er yfirleitt merki um að loftræstikerfið sé ekki rétt stillt fyrir þína íbúð.

1. Fáðu fagaðila til að yfirfara og stilla kerfið

Loftræstikerfi þarf að stilla og koma jafnvægi á. Ef útsogið er stillt of hátt verður aðsogið í samræmi við það. Fagaðili í loftræstingu getur mælt loftflæðið og stillt kerfið þannig að það uppfylli lágmarkskröfur byggingarreglugerðar án þess að valda óþarfa trekki.

  • Í fjölbýli: Hafðu samband við húsfélagið eða húsvörð. Oft er um að ræða sameiginlegt kerfi fyrir alla bygginguna og stillingar þurfa að vera samræmdar.
  • Í sérbýli: Pantaðu tíma hjá fyrirtæki sem sérhæfir sig í loftræstikerfum til að fá heildarúttekt og rétta stillingu.

2. Breyttu um gerð lofttúðu

Sumar lofttúður beina loftinu beint niður á við, sem veldur því að kaldi straumurinn finnst vel ef maður situr undir henni. Hægt er að fá svokallaðar dreifitúður sem beina loftinu til hliðanna eða meðfram loftinu. Þetta gerir það að verkum að kalda loftið blandast betur við heitara loftið í herberginu áður en það nær niður til fólks. Þetta er tiltölulega einföld og áhrifarík breyting.

3. Endurskipuleggðu rýmið

Einfaldasta lausnin, þótt hún sé ekki alltaf möguleg, er að færa húsgögn. Forðastu að staðsetja sófa, rúm eða vinnuaðstöðu beint undir lofttúðunni. Með því að færa þessa staði um aðeins einn eða tvo metra er oft hægt að komast alveg hjá óþægindunum.

Hvað á EKKI að gera

Það er mikilvægt að grípa ekki til örþrifaráða sem geta haft neikvæðar afleiðingar á innivist og heilsu heimilisins.

  • Ekki loka alveg fyrir túðuna: Eins og áður hefur komið fram raskar það jafnvægi kerfisins, getur valdið undirþrýstingi og aukið hættu á raka og myglu.
  • Ekki troða efni í hana: Að setja tusku, plastpoka eða annað efni í lofttúðuna er í raun það sama og að loka henni. Það getur einnig skapað eldhættu og safnað í sig ryki og óhreinindum.

Mundu að köld lofttúða er ekki galli, heldur merki um að loftræstikerfið þitt sé að vinna vinnuna sína. Ef óþægindin eru veruleg er orsökin nánast alltaf of hár blástur vegna rangrar stillingar, en það er vandamál sem hægt er að laga með réttri aðstoð.

Algengar Spurningar

Spurning: Er eðlilegt að það komi meiri kuldi úr túðunni á veturna en á sumrin?
Svar: Já, algjörlega. Lofttúðan dregur inn loft beint utan frá. Munurinn á útihita og herbergishita er mun meiri á veturna, þannig að kaldi loftstraumurinn verður mun áberandi þá. Á sumrin gætir þú varla tekið eftir honum.

Spurning: Hver ber ábyrgð á að stilla loftræstikerfið í fjölbýlishúsi?
Svar: Í flestum tilfellum er það á ábyrgð húsfélagsins að sjá um viðhald og rétta stillingu á sameiginlegum kerfum, þar með talið loftræstingu. Byrjaðu á að hafa samband við stjórn húsfélagsins eða húsvörð.

Spurning: Getur þessi stöðugi kaldi blástur hækkað hitunarkostnaðinn minn?
Svar: Já, stýrð loftun hefur einhver áhrif á hitunarkostnað þar sem hitakerfið þarf að vinna á móti kalda loftinu. Hins vegar er kostnaðurinn af því að laga rakaskemmdir og myglu vegna lélegrar loftunar margfalt hærri. Rétt stillt kerfi tryggir nauðsynlega loftun án óþarfa orkusóunar.